Ιστορία

Πως πήρε η Σύρος το όνομα της

Η Σύρος είναι ένα νησί που η ιστορία της κρατάει από τα προϊστορικά χρόνια. Πολλοί είναι οι λαοί που κατοίκησαν εδώ, στο πέρασμα των χρόνων, από τους Φοίνικες, και τους Ίωνες μέχρι τους Οθωμανούς και τους Ενετούς. Δυο είναι οι εκδοχές για το όνομα της. Η πρώτη είναι το όνομα να το πήρε από τους Φοίνικες και το Φοινικικό «Ουσύρα» ή «Ουσούρα» που σημαίνει ευτυχισμένη ή το «Συρ» που σημαίνει βράχος λόγω της γεωμορφολογίας του νησιού στο βόρειο τμήμα.

Στην Οδύσσεια ο Όμηρος αναφέρει το νησί με το όνομα «Συρίη» και την ονομάζει «δίπολης» γιατί είχε δυο πόλεις, την Ποσειδώνια και την Φοινίκη με βασιλιά τον Κτήσιο Ορμενίδη.

Προϊστορία

Όπως αποδεικνύεται από ευρήματα ανασκαφών στις περιοχές Χαλανδριανή και Καστρί, η Σύρος έχει κατοικηθεί από τους προϊστορικούς χρόνους. Στην περιοχή της Χαλανδριανής έχουν βρεθεί 600 αρχαίοι τάφοι, και στην θέση Καστρί έχουν ανακαλυφθεί λείψανα οχυρωμένης προϊστορικής Ακρόπολης που χρονολογούνται στο β’ μισό του 3000 π.χ. και δείχνουν σημαντική αστική και εμπορική δραστηριότητα. Διάφορα ευρήματα που έχουν βρεθεί στην περιοχή, μας καταδεικνύουν τις εμπορικές σχέσεις της Σύρου με τα παράλια της Μικρας Ασίας.

Κατά την διάρκεια τις 2ης χιλιετίας η Σύρος καταλείφθηκε και τέλεσε υπό τον έλεγχο των Φοινίκων (που εγκαταστάθηκαν στα ΒΔ του νησιού εκεί όπου σήμερα βρίσκεται ο οικισμός Φοίνικας), της Μινωικής Κρήτης, των Μυκηνών, και τέλος στις αρχές της 1ης χιλιετίας από τους Ίωνες που ίδρυσαν δυο πόλεις, η μια εκ των οποίων στην θέση της σημερινής Ερμούπολης.

Τον 7ο αιώνα πχ βρέθηκαν στα δυτικά της Ερμούπολης και στον λόφο της Αγίας Πακούς στον Γαλησσά ίχνη οικισμών. Τον 6ο αιώνα στο νησί γεννιέται ο φυσικός φιλόσοφος και θεολόγος Φερεκύδης, μαθητής του Πιττακού και δάσκαλος του Πυθαγόρα. Θεωρείται ο εφευρέτης του ηλιοτρόπιου και του ηλιακού ρολογιού και λέγεται ότι κατοικούσε σε δυο σπήλαια που σήμερα έχουν πάρει το όνομα του, το ένα στον οικισμό Αληθινή, ανάμεσα στην Ερμούπολη και την Άνω Σύρο, και το άλλο στην περιοχή της Χαλανδριανής (στην θέση Ρηχωπό)

Κλασική και Ελληνιστική εποχή

Την περίοδο των κλασικών χρόνων η Σύρος δεν είχε πρωτεύοντα ρόλο. Κατά τους Μηδικούς πολέμους υποτάχθηκε στους Πέρσες και το 478 π.χ κατά την διάρκεια των Περσικών Πολέμων πολέμησε στο πλευρό της Αθήνας μαζί και με άλλα Κυκλαδωνήσια. Μέλος της πρώτης Αθηναϊκής Συμμαχίας αποτέλεσε αυτόνομο κράτος με βουλή, δήμο, και δικό της νομισματοκοπείο, αλλά κατέβαλλε φόρο υποτέλειας στους Αθηναίους. Τέθηκε υπό τον έλεγχο των Μακεδόνων μετά τη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.χ), των Πτολεμαίων, της Αιγύπτου και τέλος των Ρωμαίων.

Η Σύρος, αρχίζει να ακμάζει για μια ακόμα φορά κατά την περίοδο των Ελληνιστικών χρόνων. Από αυτήν την περίοδο έχουν βρεθεί αρχαιολογικά ευρήματα στην Περιοχή Αληθινή και Γαλλησά όπου έχουν αναδείξει ναούς αφιερωμένους στους Καβείρους, ενώ και στα βόρεια του νησιού, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται η παραλία Γράμματα έχουν βρεθεί κατάλοιπα που υποδεικνύουν την ύπαρξη ιερού του Ασκληπιού, προστάτη των ναυτικών.

Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Περίοδος

Την περίοδο των ρωμαϊκών χρόνων η Σύρος βρισκόταν στην Θέση της σημερινής Ερμούπολης. Από ευρήματα που έχουν βρεθεί στην περιοχή (υπολείμματα της πρωτεύουσας και νομίσματα) συμπεραίνουμε ότι η περιοχή είχε μεγάλη ανάπτυξη κατά την περίοδο αυτή. Τον 3ο αιώνα π.χ παρατηρείται η κυκλοφορία χάλκινων νομισμάτων, ενώ η κοπή αργυρών νομισμάτων τον 2ο αιώνα π.χ αποτελεί τεράστιο ενδιαφέρον.

Την Βυζαντινή περίοδο η χριστιανική Σύρος αποτελεί μέρος της διοίκησης Αχαΐας. Μετά την διοικητική μεταρρύθμιση του 7ου αιώνα μ.Χ δημιουργήθηκαν τα Θέματα. Οι Κυκλάδες αποτέλεσαν διοικητική υποπεριφέρεια του Θέματος Ελλάδος. Αργότερα οι Κυκλάδες υπάγονται στο ναυτικό Θέμα Αιγαίου με έδρα την Σάμο. Κατά την περίοδο όμως αυτή το νησί γνωρίζει την εγκατάλειψη υπό την απειλή της πειρατείας. Είναι η περίοδος που ιδρύεται η Άνω Σύρος πάνω στον λόφο για να μπορέσει να προστατευτεί από τις επιδρομές των πειρατών. Ως πρώτος επίσκοπος αναφέρεται ο Ειρηναίος το 307 μ.Χ, ενώ η Σύρος μαζί με την Σέριφο αποτέλεσαν ξεχωριστή επισκοπή που υπαγόταν στην Μητρόπολη Αθηνών.

Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους η Σύρος υπάγεται υπό τον έλεγχο των Βενετών (Δουκάτο του Αιγαίου  που ίδρυσε ο Βενετός Μάρκος Σανούδος). Αυτή είναι και η περίοδος όπου η Σύρος γνωρίζει τεράστια άνθηση, γίνεται ένα σπουδαίο εμπορικό κέντρο στον χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, και  η Άνω Σύρος παίρνει την τελική της μορφή. Οι κάτοικοι ασπάζονται το καθολικό δόγμα διατηρώντας την ελληνική γλώσσα και μια μικρή ορθόδοξη ενορία, τον Άγιο Νικόλαο Των Πτωχών.

Τουρκοκρατία

Στα 1579 ο Χαιρεντίν Μπαρμπαρόσα κατέλαβε το νησί για λογαριασμό της Πύλης. Η διαπραγμάτευση των αρχόντων του νησιού με τον Σουλτάνο Μουρατ Γ΄ έδωσε στους κατοίκους σημαντικά προνόμια. Μερικά από τα πιο σημαντικά ήταν η μείωση της φορολογίας, η θρησκευτική ελευθερία, η απαγόρευση εγκατάστασης γενίτσαρων στα νησιά. Παρόλα αυτά, η συνύπαρξη δεν ήταν πάντα ειρηνική και ήταν συχνό το φαινόμενο αυθαιρεσιών από μέρους των Οθωμανών, με πιο σημαντική την επιδρομή στο νησί το 1617 όπου προφασιζόμενοι ότι οι Συριανοί συνεργάζονται με τους Βενετούς επιτέθηκαν στο νησί, κατέστρεψαν την Καθολική εκκλησία του Σαν Τζώρτζη και κρέμασαν τον επίσκοπο του νησιού Ανδρέα Καργά και τον γραμματέα του. Με την υπογραφή το 1535 μεταξύ Γαλλίας και Πύλης (συνθήκη των διομολογήσεων) οι Καθολικοί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τίθενται υπό την προστασία των Γάλλων. Την περίοδο 1644 – 1699 η εξουσία τον Τούρκων στο Αιγαίο έχει αποδυναμωθεί μετά και από τους Βενετουρκικούς πολέμους, οπότε  και ο Βασιλιάς της Γαλλίας εκφράζει το ενδιαφέρον του για τα Κυκλαδίτικα νησιά και ιδιαίτερα για την Σύρο που είχε και τον περισσότερο καθολικό πληθυσμό. Τότε είναι που η Σύρος γίνεται προπύργιο του καθολικισμού στις Κυκλάδες και αρχίζει να παρατηρείται η πρώτη ουσιαστική οικονομική άνθηση. Το 1803 η Σύρος παραχωρήθηκε από τον Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Α΄ στην ανίψια του, την Σαχ Σουλτάνα η οποία με την σειρά της εκχώρησε τη διοίκηση του νησιού στα τοπικά όργανα. Στα χρόνια από τα τέλη του 1700 και τις τις αρχές του 1800 το νησί γνωρίζει σημαντική άνθηση στο εμπόριο και την ναυτιλία. Σε αυτό έπαιξε ρόλο η συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή αλλά και η σταδιακή εξάλειψη της πειρατείας. Είναι η περίοδος που οι Συριανοί αποκτούν όλο και μεγαλύτερα πλοία και επεκτείνουν το εμπόριο τους από την Κωνσταντινούπολη μέχρι την Ιταλία και την Κρήτη.

Ελληνική Επανάσταση

Κατά την επανάσταση του 1821 η Σύρος κράτησε ουδέτερη στάση. Αποτέλεσε όμως ένα ασφαλές καταφύγιο για τους πρόσφυγες που καταδίωκαν οι Τούρκοι. Στην καταστροφή του 1822 και του 1824 πλήθος προσφύγων έφτασε στο νησί από την Χίο, τα Ψαρά, την Σμύρνη, και την Κρήτη οι οποίοι δημιούργησαν μια νέα πόλη που στηρίχτηκε στις εμπορικές δραστηριότητες. Το 1823 η Σύρος τίθεται υπό την Ελληνική Διοίκηση, και το 1826 στο προαύλιο της νέο-ανεγερθείσας εκκλησιάς, Μεταμόρφωση του Σωτήρα, οι κάτοικοι επέλεξαν το νέο όνομα της πόλης (Ερμούπολη), αφιερώνοντας την στον Κερδώο Ερμή.

Νεότερη Ιστορία

Η Σύρος σύντομα έπρεπε να αντιμετωπίσει δυο μεγάλους κινδύνους που έθεταν σε κίνδυνο την οικονομική υπεροχή του νησιού στην ευρύτερη περιοχή. Ο πρώτος ήταν ο δυτικοευρωπαϊκός καπιταλισμός και ο δεύτερος η Αθηνοκεντρική πολιτική. Η διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ το 1869 άνοιξε νέους δρόμους προς την Ανατολική Μεσόγειο με τα ατμοκίνητα πλοία των δυτικοευρωπαίων να υπερτερούν έναντι της ιστιοπλόας Ελληνικής ναυτιλίας μεταφέροντας τα βιομηχανικά προϊόντα μαζικά. Παράλληλα, την ιδία περίοδο η πολιτική του Ελληνικού κράτους παγίωνε μια τακτική θεμελίωσης του Πειραιά ως εμπορικό, ναυτιλιακό, και βιομηχανικό κέντρο. Σε αυτό συντέλεσε και η κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου στερώντας από την ναυτιλία της Σύρου μεταφορικό έργο και δίνοντας την χαριστική βολή στο διαμετακομιστικό εμπόριο. Πολλοί Συριανοί στην προσπάθεια να ακολουθήσουν τα νέα δεδομένα μετέφεραν τις δραστηριότητες τους στο λιμάνι του Πειραιά επιταχύνοντας όμως τις εξελίξεις δημιουργίας ενός δίπολου Αθήνας – Πειραιά.

Παρόλα αυτά η Σύρος παρέμεινε μια ανθηρή οικονομία για αρκετές δεκαετίες ακόμα με τον επαναπροσανατολισμό της οικονομίας σε νέους τομείς. Το βαμβάκι είναι αυτό που κάνει της Σύρο μια νέα βιομηχανική πόλη καθώς τα περισσότερα από τα εργοστάσια της ασχολούνταν με αυτό. Το πάλε ποτέ κοσμοπολίτικο ύφος, όμως της πόλης χάνεται και η Σύρος αποκτά πλέον τα τυπικά χαρακτηριστικά μιας Ελληνικής επαρχιακής πόλης. Στα χρόνια του μεσοπολέμου η οικονομία της Σύρου βρίσκεται σε οικονομική ερήμωση με τα περισσότερα εργοστάσια να κλείνουν και το λιμάνι να νεκρώνει.

Την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου το νησί γνώρισε την παρακμή με την κατοχή αρχικά από τα Ιταλικά στρατεύματα, που αποβιβάστηκαν στις αρχές Μαΐου 1941, και στην συνέχεια από τα Γερμανικά, τον Σεπτέμβριο του 1943. Τα λιγοστά εργοστάσια έκλεισαν, η μικρή αγροτική παραγωγή επιτάχτηκε και ο πληθυσμός του νησιού γνώρισε την πείνα με αποκορύφωμα τον χειμώνα του ΄41 - ΄42. Στο τέλος του πολέμου, με την αποχώρηση των Γερμανών, η Ερμούπολη υπέστη μεγάλες καταστροφές με τους βομβαρδισμούς σε περιοχές και κτίρια όπως το Νεώριο, η Λέσχη, το Τελωνείο κ.α..

Στην μεταπολεμική εποχή η Ερμούπολη και η Σύρος γενικότερα, προσπάθησε να στηριχτεί στην περιορισμένη αγροτική παραγωγή αλλά και στην λειτουργία των ταρσανάδων με την ναυπήγηση και συντήρηση των καϊκιών. Μέχρι το 1990 κλείνουν και οι τελευταίες κλωστοϋφαντουργικές μονάδες. Την ίδια περίοδο η Σύρος αποκτά απροσδόκητη τουριστική κίνηση οδηγώντας σε τουριστική ανάπτυξη την πόλη της Ερμούπολης αλλά και παραθαλάσσιους οικισμούς όπως του Γαλησσά, του Φοίνικα, της Ποσειδωνίας.

Σήμερα

Στις μέρες μας η Σύρος αποτελεί μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη οικονομία. Αυτή της η ανάπτυξη οφείλεται εκτός από την λειτουργία του ναυπηγείου, στην ραγδαία αύξηση της τουριστικής κίνησης, αλλά και στους υψηλούς ρυθμούς της αγροτικής παραγωγής (κυρίως λογω της ύπαρξης πολλών θερμοκηπίων στην ευρύτερη περιοχή του νησιού).

Παράλληλα η καθιέρωση της ως διοικητικό κέντρο των Κυκλάδων, αλλά και η ίδρυση του τμήματος Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων του Πανεπιστήμιου Αιγαίου είναι ακόμα δυο σημαντικοί παράγοντες που βοηθούν στην τόνωση της οικονομίας του νησιού.

  • Ιστορία
    Η Σύρος είναι ένα νησί που η ιστορία της κρατάει από τα προϊστορικά χρόνια...

Scroll to top